Anar Bayramlı
Proje Müdürü
Geoarme duvarlar tasarlanırken dikkat edilmesi gereken konulardan biri depremselliktir. Doğal olarak yapılması planlanan geoarme duvarın bulunduğu konum tasarım için önem arz eder. Geoarme duvarların deprem yükleri altındaki performansları pek çok araştırmaya konu olmuştur. Geoarme duvarlar inşa edilmeye başladığı dönemlerden günümüze kadar dünyanın pek çok farklı bölgesinde depreme maruz kalmıştır. 2011 Tohoku Depremi, 1999 Chi-Chi Depremi, 1995 Kobe Depremi başta olmak üzere birçok deprem sonrasında geogrid donatılı duvar uygulamalarının saha performansları gözlenmiştir. Bu çalışmalar göstermektedir ki, geoarme sistemler deprem yükleri altında geleneksel istinat yapılarına göre daha üstün performans sergilemektedir.
servis durumları göz önüne alınmaktadır. Geoarme duvarlara ait iç stabilite, dış stabilite, yüzey stabilite ve toptan göçme analizleri FHWA ve AASHTO gibi ilgili standartlara bağlı kalınarak yapılır. Ülkemizde 2018 yılında yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne (TBDY) göre deprem yer hareketi düzeyleri belirlenmiştir. Geoarme duvarlar ülkemizde bu yönetmeliğe göre belirlenmiş deprem yer hareketi düzeyi ve duvarın oturacağı zemin profili ve parametrelerine göre tasarlanmaktadır. Deprem sırasında statik toprak basıncına ilave olarak dinamik toprak basıncı da geoarme duvara etkimektedir. Statik ve deprem yükü altındaki durumlar ayrı ayrı modellenerek analizler yapılır. Bu analiz sonuçlarına göre geogrid tipi, düşey donatı aralığı ve donatı uzunlukları belirlenerek tasarıma karar verilir. Geoarme duvarlar geleneksel rijit duvarlara göre daha esnek davranış gösterebilir. Geoarme duvarlar deprem sonrasında işlevlerine göre değişmekle birlikte, esnek olmaları sebebiyle belirli mertebelerde yer değiştirmelere izin verilecek şekilde tasarlanabilir.
Geoarme sistemlerin diğer istinat duvarı sistemlerine göre bir avantajı da geogridin dolgu malzemesinin mühendislik özelliklerini de geliştirmesidir. Dolayısı ile geleneksel bir istinat sisteminin geri dolgusunda oluşabilecek deformasyonlar, donatılı dolgu duvarlarda azalmaktadır. Bu özellik sayesinde geoarme duvarlar ile geleneksel dayanma yapılarına göre daha yüksek duvarlar tasarlanabilir.
Geoarme duvarlar, dünyanın pek çok bölgesinde maruz kaldığı büyük depremlerde sergiledikleri yüksek performans, estetik görüntüleri, alternatiflerine göre ekonomik ve çevreci olmalarıyla geleneksel istinat yapılarının yerine deprem bölgelerinde özellikle tercih edilmektedirler. Ülkemizde yaşanan 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş Depremleri, İstanbul Teknik’in tasarım ve uygulama süreçlerinde yer aldığı ve ForTex geogridler kullanılarak imal edilmiş 2 geoarme duvarı etkilemiştir. Biri Gaziantep, diğeri Hatay’da bulunan iki geoarme duvarda da hem denge hem servis durumları açısından tasarım sırasında hedeflenen performans kriterleri başarıyla sağlanmıştır. Maksimum duvar yükseklikleri birinde yaklaşık 9 m, diğerinde yaklaşık 25 metrelere varan geoarme duvarların deprem performansları doğru mühendislik ve doğru tasarım ile doğru ürünler doğru olarak uygulandıklarında geoarme duvarların deprem performanslarını bir kez daha kanıtlamıştır.